previous pauseresume next

انواع کارازمایی های غیر اتفاقی

 

 

انواع کارازمایی های غیر اتفاقی

 کارآزمایی های بدون شاهد

کارازمایی های بدون شاهد در ارزشیابی درمانهای ویژه ای که بظاهر در درمان یک بیماری خاص تا حدی ارزشمند هستند می تواند مفید باشد، تا مقدار مناسب و عوارض جانبی نامطلوب آن هم تعیین شود..برای افزایش درجه اعتبار این مطالعات، یکی از راههای جایگزین مقایسه افراد قبل از ارائه آن خدمت با کسانی است که بعد از ارائه ویا وجود آن خدمات از آنها بهره مند شده اند.( استفاده از شاهد های تاریخیhistorical controls)

مثال: كارآزمائي تست پاپ اسمير در كاهش بروز سرطان سرويكس در طول زمانهاي گذشته

-        مشکل این مطالعات این است که در اغلب موارد، داده های جمع آوری شده در دو مرحله از نظر کیفیت و کامل بودن با هم قابل مقایسه نیستند و ممکن است داده های جمع آوری شده از افرادی که بعدا از این خدمات استفاده کرده اند ،در قالب یک برنامه منظم، جمع آوری شده باشد.در حالی که داده های جمع آوری شده از گروه استفاده نکرده از خدمات، در زمان گذشته ،دقت کمتری داشته باشند.

-        مشکل دیگر اینست که کاهش بروز بیماری ، میرایی یا عوارض بعد از ارائه خدمات، را نمی دانیم می توانیم به استفاده از خدمات نسبت دهیم یا این تغییرات ناشی از بهبود در عوامل دیگری مانند مسکن، تغذیه و تغییر در روش زندگی در طول زمان است.

-        مشکل در انتخاب: در اغلب موارد درک این نکته مشکل است که بدانیم آیا جمعیتی که بعد از استفاده از خدمات مطالعه می شوند واقعا مشابه جمعیتی هستند که از این خدمات استفاده نکرده اند؟

تجربیات طبیعی

 وقتی که مطالعات تجربی در جمعیت انسانی امکان پذیر نباشد، اپیدمیولوژیست در جست و جوی  شناسایی " شرایط طبیعی" مشابه آن تجربه است.مثلا از نظر مصرف الکل یا مواد مخدر مردم بطور " طبیعی" به دو گروه تقسیم می شوند: یک عده الکلی و یک عده غیر الکلی. محقق از این دوگانگی بهره برده و فرضیه های مربوط به سرطان کبد و مصرف الکل را می آزماید.

 می توان گروههای دیگری را که در تجربیات طبیعی شرکت می نمایند، نام برد مانند: مهاجرین- گروههای مذهبی یا اجتماعی- حوادثی مانند جنگ و زلزله و..

 مثال :بررسي اثر استرس حاد و مرگ‌ومير ناشي از مسائل قلبي عروقي پس از زلزله ۱۹۸۱ آتن

-        بررسي اثر آب در بروز بيماري وبا  در لندن توسط جان اسنو

 مطالعات مقایسه ای قبل و بعد

این مطالعات در برگیرنده دو گروه مشخص کارازمایی های اجتماعی است و در برگیرنده دو نوع مطالعات است.

الف) مطالعات بدون شاهد قبل و بعد

ب)مطالعات مقایسه ای قبل و بعد شاهد دار

 

الف) مطالعات بدون شاهد قبل و بعد

 این مطالعات بر مقایسه بروز بیماری قبل و پس از انجام یک اقدام پیشگیری متمرکز است.وقایعی که پیش از استفاده از روش درمانی یا پیشگیری جدید روی داده به عنوان استاندارد مقایسه بکار گرفته می شود. به عبارت دیگر از تجربه به عنوان شاهد خود آن استفاده می شود و با این کار تقریبا همه اختلافهای بین دو گروه از بین می رود.

 مثال: مطالعه پیشگیری از بیماری اسکوربوت در ناویان توسط جیمز  لینددر سال ۱۷۵۰

 شرایط لازم برای انجام این مطالعات، موارد زیر است:

-        داده های مربوط به رویداد بیماری پیش از اقدام پیشگیری و پس از آن در دسترس باشد.

-        باید فقط یک عامل مداخله به آزمایش گذاشته شده ویا تغییر داده شود و سایر عوامل دست نخورده باقی بماند.

-        معیار  و ابزارتشخیص بیماری در زمان قبل و پس از مواجهه( اقدام پیشگیری) باید یکسان بماند.

-        انتخاب تدابیر پیشگیری برای یک منطقه وسیع باشد

-        باید کاهش رویداد پیامد پس از انجام اقدام پیشگیری، از نظر آماری  مقدار بالایی داشته و معنی داری  باشد.

-        پیش از نتیجه گیری  در مورد موثر بودن اقدام پیشگیرانه، ممکن است چند کارازمایی لازم شود.

ب)مطالعات مقایسه ای قبل و بعد شاهد دار

 در صورت نبودن گروه شاهد مقایسه ی مشاهدات مربوط به قبل و بعد از یک روش درمانی یا پیشگیری ممکن است گمراه کننده باشد. در چنین مواقعی پژوهشگران، می کوشند که یک " گروه شاهد طبیعی"را به کار گیرند یعنی گروههایی که شرایط طبیعی را داشته باشند.یعنی اگر برنامه پیشگیری در همه جامعه انجام گیرد، باید یک جامعه  تاحد ممکن مشابه، بخصوص مشابه از نظر فراوانی  و ویژگیهای بیماری مورد پیشگیری انتخاب شود. یکی از آن دو به دلخواه، به عنوان گروه مورد آزمایش و دیگری به عنوان گروه شاهد انتخاب می شود.

 معمولا در این طرحها، پذیرش(acceptability)  و کار آمدیefficiency))، مداخله یا برنامه بهداشتی توسط اختلاف در دو گروه مورد وشاهداندازه گیری  می شود.

 عقیده بر این است که نباید هیچگونه اقدام بهداشتی گسترده بدون ارزشیابی مناسب انجام گیرد.

-        در اين نوع مطالعات عمدتا به سه موضوعزير بايد توجه شود:

        الف) مداخله چقدر براي مردم سودمند است؟

         ب) ميزان خطري كه افراد تحت مطالعه را تهديد مي‌كند، چيست؟

         ج) هزينه مالي و انساني اين مداخله چقدر است؟

 

نویسنده: دکتر میترا ملایی نژاد، استادیار مرکز تحقیقات علوم رفتاری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

 

منابع:

-         پارک جی ای ، پارک ک،. اصول  و روشهای اپیدمیولوژیِ؛ جمعیت شناسی و آماری بهداشتی، جلد اول مترجم: حسین شجاعی و حسین ملک افضلی ، تهران، چاپ ششم ۱۳۸۲

-         گوردیس لئون ،.ایپدمیولوژی، مترجمین حسین صباغیان و کوروش هلاکویی نائینی،تهران، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران، ویرایش دوم. ۱۳۸۲

-         راهنمای ثبت کارازمایی ها در سامانه کارازمایی های بالینی ایران قابل دسترسی در http://irct.ir

-           آموزش آمار، سایت سلامتی برای همه: رضا اسدی، قابل دسترسی درhttp://www.telehealth.ir/fa

 

بازگشت به صفحه اول