previous pauseresume next

انواع کارآزمایی های شاهددار اتفاقی شده (RCTs)

 

انواع کارازمایی های شاهددار اتفاقی شدهRCTs))

۱-    کارآزمایی های بالینیclinical trials) )

کارآزمایی های بالینی، از بسیاری جهات برای ارزشیابی کارامدی داروهای جدید یا دیگر روشهای درمانی مانند جراحی، فیزیوتراپی، درمانهای شناختی رقتاری و... مورد نظر بوده اند. متاسفانه همه کارازمایی های بالینی را نمی توان بصورت "کور" انجام داد. مثلا در مورد کارآزمایی های مربوط به عمل جراحی، بدن اینکه معلوم شود چه کسی ،عمل جراحی را انجام می دهد و چه کسی انجام نمی دهد برای "کورسازی" راهی وجود ندارد و به این دلیل ارزش این روش کارایی نامطمئن می شود. بسیاری از مشکلات اخلاقی، اجرایی و فنی در کارازمایی های بالینی وجود دارد و با وجود این کارازمایی های بالینی ابزار نیرومندی هستند و باید پیش از معرفی هرنوع خدمت یا روش درمانی انجام شوند.

۲-    کارآزمایی های پیشگیری(Field Trials)

پیشگیری بطور کلی مترادف با پیشگیری اولیه است. و منظور از کارازمایی های پیشگیری ، انواعی از مطالعاتی است که برای تدابیر مربوط به پیشگیری اولیه انجام می شود.  نوعی که از همه بیشتر بکار گرفته می شود، کارآزمایی های مربوط به واکسن ها و داورهای مربوط به پروفیلاکسی یا پیشگیری دارویی است. اصول پایه ی طرح آزمایشی برای این کارازمایی هم کاربرد دارد.

 در تجزیه و تحلیل کارازمایی های پیشگیری باید نتیجه در برگیرنده موارد زیر باشد:

۱-    فوایدی که از آن اقدام به جامعه می رسد.

۲-    خطرات مربوطه

۳-    هزینه خدمات بهداشتی از نظر پول ، نیروی انسانی و منایع مادی.

چون در کارآزمایی های پیشگیری  عده ی بیشتری از افراد شرکت دارند و گاهی اوقات زمان بیشتری برای بدست آوردن نتایج لازم است، ممکن است مشکلات عملی بیشتری در سازماندهی و اجرای آنها بوجود آید.

 

۳-کارآزمایی های عوامل خطر Risk factors trials))

 یک نوع کار آزمایی های پیشگیری، کارازمایی عوامل خطر است که طی آن پژوهشگر برقطع سلسله عوامل معمولی مربوط به بروز بیماری در کسانی که دارای "عامل خطر" هستند، مداخله می کند و این کار معمولا شامل تغییر عوامل خطر است.

 مثال: عوامل خطر عمده در بروز بیماری  کرونر، شامل افزایش کلسترول خون، سیگار کشیدن، پرفشاری خون و عادت به یکجا نشستن است. به ترتیب چهار امکان عمده در مداخله برای جلوگیری از بیماری مذکور عبارتند از: کاهش کلسترول سرم، ترک سیگار، کنترل فشار خون و افزایش حرکات و فعالیت بدنی بصورت منظم.

 

n   کارآزمایی های مربوط به عامل خطر ممکن است تک عاملی یا چند عاملی باشند. هردو روش مکمل یکدیگر بوده و مورد نیاز هستند.

۴-    کارآزمایی های مربوط به قطع( ترک عادت)Cessation experiments

 نوع دیگری از کارازمایی های پیشگیری ، مربوط به قطع ویا ترک یک عادت است که در آن برای ارزشیابی پایان دادن به یک عادت (یا از بین بردن یک عامل بیماری زای مشکوک) که بنظر می آید رابطه ی علتی با بیماری داشته باشد، کوشش می شود. اگر این اقدام، کاهش چشمگیر در بروز بیماری را به دنبال داشته باشد. بطور معمول فرضیه ی علیتی تقویت می گردد. معروفترین مثال این کارآزمایی ها، کارازمایی مربوط به ترک سیگار و سرطان ریه است.

۵-     کارازمایی های مربوط به عوامل سبیی

یکی از مقاصد اپیدمیولوژی تجربی، تایید یا رد فرضیه های سبب شناختی است. معروفترین مثال در مورد یک کارازمایی عامل بیماری زا در رابطه با سبب شناسی فیبروپلازی پشت عدسی چشم و کوری در کودکان نارس  به دنبال تجویز اکسیژن  پرفشار است.

 چون بسیاری از بیماریها کشنده، ناتوان کننده و یا ناپسند هستند، آزمایشهای انسانی به منظور تایید فرضیه شناسی بندرت امکان پذیر هستند.

۶-     کارازمایی های مربوط به ارزشیابی خدمات بهداشتی

 کارآزمایی های شاهد دار اتفاقی بر ای سنجش کارایی و کارامدی خدمات بهداشتی هم بکار می روند. معمولا باید بین سیاستهای متفاوت بهداشتی نوعی انتخاب بعمل آید. زیرا  منابع محدود است و برای اجرای تعداد زیادی از فعالیتهایی که در رفاه جامعه سهمی دارند باید اولویت  تعیین شود.

-        این نوع مطالعات را "پژوهش در خدمات بهداشتی" هم می نامند.

-    Text Box: نویسنده: دکتر میترا ملایی نژاد، استادیار مرکز تحقیقات علوم رفتاری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان</p>
<p>یک نمونه خوب از این گونه ارزشیابی ها، کارازمایی های کنترل شده در پیشگیری دارویی سل در هندوستان است. در این کارازمایی ها نشان داده شده که درمان سل ریوی در  خانه هم به اندازه ی درمان در بیمارستان یا آسایشگاه "موثر و" بسیار با صرفه تر" است.

 

نویسنده: دکتر میترا ملایی نژاد، استادیار مرکز تحقیقات علوم رفتاری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

 

                            منابع:

-         پارک جی ای ، پارک ک،. اصول  و روشهای اپیدمیولوژیِ؛ جمعیت شناسی و آماری بهداشتی، جلد اول مترجم: حسین شجاعی و حسین ملک افضلی ، تهران، چاپ ششم ۱۳۸۲

-         گوردیس لئون ،.ایپدمیولوژی، مترجمین حسین صباغیان و کوروش هلاکویی نائینی،تهران، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران، ویرایش دوم. ۱۳۸۲

-         راهنمای ثبت کارازمایی ها در سامانه کارازمایی های بالینی ایران قابل دسترسی در http://irct.ir

-           آموزش آمار، سایت سلامتی برای همه: رضا اسدی، قابل دسترسی درhttp://www.telehealth.ir/fa

 

بازگشت به صفحه اول